Ligandrol (LGD-4033) - czym jest, jak działa i jakie niesie ryzyko

Ligandrol, znany w literaturze naukowej jako LGD-4033, to niesteroidowy selektywny modulator receptora androgenowego, opracowany przez firmę Ligand Pharmaceuticals jako potencjalny lek na sarkopenie i osteoporozę. Badania kliniczne pierwszej fazy rozpoczęły się około 2010 roku. Substancja nigdy nie uzyskała dopuszczenia do obrotu jako produkt leczniczy - ani w Polsce, ani w Unii Europejskiej, ani w Stanach Zjednoczonych.

Czym jest ligandrol (LGD-4033)?

Ligandrol należy do grupy selektywnych modulatorów receptora androgenowego, określanych skrótem SARM. Skrót ten oznacza grupę związków wiążących się z receptorem androgenowym, lecz wykazujących - przynajmniej w założeniu - selektywność tkankową. W odróżnieniu od klasycznych sterydów anaboliczno-androgennych, LGD-4033 nie ma budowy steroidowej. To związek syntetyczny, niesteroidowy.

Pierwotny cel badań był medyczny. Firma Ligand Pharmaceuticals opracowała substancję z myślą o leczeniu zaniku mięśni towarzyszącego nowotworom, przewlekłym chorobom oraz starzeniu. Osteoporoza stanowiła drugi planowany obszar zastosowań. Badania kliniczne pierwszej fazy prowadzono na zdrowych ochotnikach - wyniki opublikowano między innymi w 2013 roku w pracy Basaria i współpracowników.

Do dalszych faz badań klinicznych LGD-4033 nie trafił. Substancja pozostaje związkiem badawczym bez zatwierdzonych wskazań terapeutycznych. Mimo to pojawiła się na rynku jako składnik produktów sprzedawanych w szarej strefie.

Jak działa ligandrol?

Mechanizm działania LGD-4033 opiera się na selektywnym wiązaniu z receptorem androgenowym. Receptor androgenowy obecny jest w wielu tkankach - mięśniach, kościach, gruczole krokowym, skórze, wątrobie. Klasyczne sterydy anaboliczno-androgenne aktywują go wszędzie, bez rozróżnienia. SARM-y, w tym ligandrol, zaprojektowano tak, by wykazywały silne powinowactwo do tkanki mięśniowej i kostnej, a znacznie słabsze do gruczołu krokowego i skóry.

W praktyce badawczej ta selektywność okazała się częściowa. Receptor androgenowy w tkance mięśniowej zostaje aktywowany - co przekłada się na anaboliczny efekt opisywany w badaniach. Jednak oś podwzgórze-przysadka-jądra (HPTA) reaguje na obecność ligandrolu jak na egzogenny androgen. Efektem jest tłumienie endogennego wytwarzania testosteronu.

W cytowanym badaniu z The Lancet (2013) stężenie wolnego testosteronu u uczestników spadło w sposób zależny od ekspozycji - oś HPTA nie pozostała obojętna na żadnym poziomie zastosowania substancji. Przyrost beztłuszczowej masy ciała obserwowany w tym badaniu wynosił średnio ponad kilogram w grupie stosującej najwyższą z testowanych dawek - przy jednoczesnej supresji hormonalnej.

To istotna obserwacja. Efekt anaboliczny i efekt supresji hormonalnej występują równolegle. Nie są rozłączne.

Skutki uboczne i zagrożenia

Profil ryzyka ligandrolu obejmuje kilka układów. Dane pochodzą z badań klinicznych pierwszej fazy, opisów przypadków klinicznych oraz - w ograniczonym zakresie - z obserwacji na modelach zwierzęcych.

Oś hormonalna. Supresja endogennego testosteronu to najlepiej udokumentowany skutek stosowania LGD-4033. Badania wykazały spadek stężenia testosteronu całkowitego, wolnego testosteronu oraz SHBG. Objawy hipogonadyzmu - zmęczenie, obniżenie libido, zaburzenia nastroju - nie zawsze pojawiają się subiektywnie na wczesnym etapie. Część osób nie odczuwa żadnych dolegliwości, mimo że parametry hormonalne uległy zmianie.

Igor ostrzega: tłumienie osi HPTA przez LGD-4033 jest udokumentowane już przy najniższych stosowanych w badaniach poziomach ekspozycji - a objawy hipogonadyzmu nie zawsze są subiektywnie odczuwalne na wczesnym etapie. Brak dyskomfortu nie oznacza braku zaburzeń hormonalnych. Stan osi HPTA ocenia badanie krwi, nie samopoczucie.

Wątroba. Opisy przypadkow klinicznych dokumentują uszkodzenie wątroby u osób stosujących LGD-4033. Opisywano wzrost enzymów wątrobowych, żółtaczkę cholestatyczną, w jednym z opublikowanych przypadków - konieczność hospitalizacji. Mechanizm hepatotoksyczności nie jest w pełni wyjaśniony. Ligandrol nie należy do grupy związków 17-alfa-alkilowanych, lecz toksyczność wątrobowa i tak się pojawia.

Układ krążenia. Dane dotyczące wpływu na profil lipidowy są ograniczone. Badanie kliniczne z 2013 roku wskazało na obniżenie stężenia cholesterolu HDL u uczestników. Długoterminowe konsekwencje sercowo-naczyniowe nie zostały zbadane - LGD-4033 nigdy nie przeszedł badań długoterminowych.

Psychika i zachowanie. Wahania nastroju związane z supresją testosteronu są opisywane przez osoby stosujące substancję, choć systematyczne dane kliniczne w tym zakresie są fragmentaryczne.

Brak danych długoterminowych. To osobna kategoria ryzyka. Badania kliniczne pierwszej fazy trwały kilka tygodni. Nie wiadomo, co dzieje się po wielomiesięcznym stosowaniu. Brak danych nie oznacza braku ryzyka - oznacza brak wiedzy.

Status prawny w Polsce i na świecie

W Polsce LGD-4033 nie posiada statusu leku dopuszczonego do obrotu. Produkty zawierające tę substancję, sprzedawane jako suplementy diety lub „substancje badawcze”, naruszają przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 roku Prawo farmaceutyczne oraz ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Sprzedaż i posiadanie takich produktów wiąże się z ryzykiem odpowiedzialności karnej.

Na poziomie Unii Europejskiej sytuacja jest analogiczna - LGD-4033 nie uzyskał dopuszczenia Europejskiej Agencji Leków (EMA). W Stanach Zjednoczonych FDA również nie zatwierdziła tej substancji. Agencja wielokrotnie ostrzegała konsumentów przed produktami zawierającymi SARM-y sprzedawanymi jako suplementy.

W sporcie wyczynowym LGD-4033 figuruje na liście substancji zabronionych Światowej Agencji Antydopingowej (WADA) w kategorii S1 - środki anaboliczne - od 2008 roku. Wykrywalność substancji w moczu sięga kilku tygodni od ostatniego zastosowania. Wykrycie podczas kontroli antydopingowej skutkuje dyskwalifikacją i może oznaczać wieloletnią karę zawieszenia.

Produkty zawierające LGD-4033 pojawiają się w obrocie internetowym, często opisywane jako „do celów badawczych”. Taka etykieta nie zmienia statusu prawnego substancji ani nie wyłącza odpowiedzialności nabywcy.

Podsumowując: ligandrol pozostaje substancją badawczą bez zatwierdzonych wskazań, bez ustalonego profilu bezpieczeństwa w długoterminowym stosowaniu, zakazaną w sporcie i nielegalną w obrocie detalicznym na terenie Polski i całej Unii Europejskiej.