Kwas D-asparaginowy (DAA) - dzialanie, badania, skutki uboczne

Kwas D-asparaginowy to jeden z najczesciej reklamowanych naturalnych stymulatorow testosteronu - i jeden z najbardziej przeszacowanych. Badania sa, mechanizm istnieje, ale wyniki zaleza od tego, kto konkretnie bierze ten suplement.

Czym jest kwas D-asparaginowy?

Kwas D-asparaginowy, w skrocie DAA, to stereoizomer D kwasu asparaginowego - aminokwasu, ktory organizm ludzki produkuje samodzielnie. Nie chodzi tu o forme L, obecna w bialku pokarmowym i powszechna w metabolizmie, lecz o jej lustrzane odbicie. Te dwie formy to ta sama czasteczka, ale o odwrotnej konfiguracji przestrzennej. Roznica wydaje sie subtelna, a biologicznie jest zasadnicza.

DAA naturalnie gromadzi sie w tkankach neuroendokrynnych - podwzgorzu, przysadce mozgowej i jadrach. Nie bez powodu. Wlasnie tam pelni role sygnalowa, a nie budulcowa.

Historia zainteresowania DAA w sporcie zaczyna sie od lat 90., gdy badacze odkryli jego wysokie stezenia w gonadach kregowcow i polaczyli to z regulacja wydzielania hormonow plciowych. Do rynku suplementow trafil na poczatku lat 2000. Prawdziwy wzrost popularnosci przyszedl po 2009 roku, kiedy ukazalo sie badanie Topo i wspolpracownikow - i tu zaczyna sie wiekszosc nieporozumien.

Jak dziala kwas D-asparaginowy?

Mechanizm dzialania DAA jest stosunkowo dobrze opisany na poziomie molekularnym. Aminokwas dziala na dwoch szczeblach osi podwzgorze-przysadka-gonady, nazywanej skrotowo HPG.

W podwzgorzu DAA stymuluje neurony wydzielajace gonadoliberyne (GnRH) - hormon, ktory wysyla sygnal do przysadki. Przysadka odpowiada zwiekszonym wydzielaniem hormonu luteinizujacego (LH). LH trafia do jadra i aktywuje komorki Leydiga, ktore syntetyzuja testosteron. Caly lancuch jest logiczny i potwierdzony in vitro oraz w badaniach na gryzoniach.

Jest jednak jeden problem. Odruch ujemnego sprzezenia zwrotnego. Kiedy testosteron wzrasta, os HPG hamuje wlasna aktywnosc. To ewolucyjny mechanizm bezpieczenstwa - organizm nie pozwoli na niekontrolowany wzrost stezen hormonow. U mezczyzn z prawidlowym poziomem testosteronu ten hamulec dziala sprawnie i moze niwelowac efekt stymulacji przez DAA.

Dodatkowy mechanizm, opisywany w badaniach in vitro, to bezposrednia stymulacja steroidogenezy w komorkach Leydiga - DAA moze pobudzac synteze testosteronu rowniez z pomieciem przysadki, przez lokalne dzialanie w jadrach. Ten szlak jest mniej poznany, ale biologicznie wiarygodny.

Wazne jest rowniez to, ze DAA ulega szybkiej degradacji przez enzym D-asparaginianowy oksydaza. Tempo tej degradacji rozni sie miedzy ludzmi i moze wyjasnic czesc zmiennosci odpowiedzi na suplementacje.

Co mowia badania?

Przelomowe badanie Topo i wspolpracownikow z 2009 roku (opublikowane w Reproductive Biology and Endocrinology) objelo mezczyzn z wyjsciowo niskim poziomem testosteronu. Po 12 dniach suplementacji DAA poziom hormonu wzrosl srednio o okolo 42%. Wynik robi wrazenie. Ale proba liczyls 23 osoby, a badanie nie bylo przeprowadzone na aktywnych sportowcach.

Cztery lata pozniej Willoughby i Leutholtz (2013) zbadali mezczyzn regularnie trenujacych silowo - z prawidlowym, fizjologicznym poziomem testosteronu. Wynik: brak istotnego wzrostu stezenia hormonu, brak przyrostu masy miesniowej, brak przewagi nad placebo. To nie byl blad metodologiczny. To byl wynik, ktory powiedzial cos waznego o tym, dla kogo DAA dziala.

Igor wyjasnia: Roznica wynikow miedzy badaniem z 2009 a pozniejszymi nie jest sprzecznoscia - to informacja. DAA moze podbijac testosteron u mezczyzn, ktorych os HPG dziala ponizej swojego potencjalu. U zdrowego zawodnika z prawidlowym poziomem T mechanizm ujemnego sprzezenia zwrotnego blokuje efekt. To nie wada suplementu - to biologia. Problem polega na tym, ze marketing ignoruje te roznice i sprzedaje DAA wszystkim.

W sezonie 2017, przed jednym ze startow sylwetkowych, przez 4 tygodnie testowalem DAA na sobie. Poziom testosteronu zmierzony przed i po suplementacji nie wyszedl poza zakres zmiennosci dobowej. Odnotowalem to jako lekcje: wlasny eksperyment bez grupy kontrolnej nic nie dowodzi - ani ze DAA nie dziala, ani ze dziala. Bylem aktywnym zawodnikiem z prawidlowym poziomem T. Wedlug dostepnych badan to dokladnie ta grupa, u ktorej efektu nie nalezy oczekiwac.

Skutki uboczne i bezpieczenstwo

DAA jest ogolnie dobrze tolerowany w krotkoterminowych badaniach. Najczesciej zglaszane objawy to bole glowy i rozdrąznienie, zwlaszcza na poczatku suplementacji.

Bardziej interesujacy jest efekt dlugookresowy. Kilka badan i obserwacji klinicznych sugeruje, ze przy przedluzonej suplementacji (powyzej 4-6 tygodni) poziom testosteronu moze sie obnizac ponizej wartosci wyjsciowych. Mechanizm? Prawdopodobnie nadmierna aktywacja mechanizmow ujemnego sprzezenia zwrotnego - organizm “przesterowuje” odpowiedz i hamuje os HPG mocniej niz przed suplementacja.

Nie ma danych sugerujacych toksycznosc dla watroby ani nerek przy stosowaniu w dawkach typowych dla suplementow. Nie ma rowniez badan dlugookresowych (powyzej 3 miesiecy) na duzych probach - to luka, ktora nakazuje ostroznosc.

Mezczyzni z zaburzeniami hormonalnymi, chorobami prostaty lub przyjmujacy leki hormonalne powinni przed suplementacja porozmawiac z lekarzem. Nie dlatego, ze DAA jest niebezpieczny - dlatego, ze ingeruje w os HPG i moze zaburzyc obraz kliniczny.

Status prawny i dostepnosc

Kwas D-asparaginowy jest legalnym skladnikiem suplementow diety w Polsce i w calej Unii Europejskiej. Sprzedawany jest bez recepty w formie proszku, kapsulekl i tabletek.

EFSA - Europejski Urzad ds. Bezpieczenstwa Zywnosci - nie wydala pozytywnej opinii dotyczacej oswiadczen zdrowotnych dla DAA w kontekscie testosteronu. Oznacza to, ze producenci suplementow legalnie nie moga na opakowaniu napisac, ze produkt “zwieksza poziom testosteronu”. W praktyce marketing omija to ograniczenie przez sugestywne nazwy i zdjecia.

DAA nie figuruje na liscie substancji zabronionych Swiatowej Agencji Antydopingowej (WADA). Zawodnicy wyczynowi moga stosowac ten suplement bez ryzyka dyskwalifikacji.

Dostepnosc jest szeroka - apteki, sklepy z suplementami, sprzedaz internetowa. Ceny sa umiarkowane. To jeden z tanszych suplementow w kategorii boosteroow testosteronu.

Pytania i odpowiedzi